Kredyty indeksowane do walut obcych – w tym do euro – stały się przed laty popularnym sposobem finansowania zakupu mieszkań. Wielu kredytobiorców, zwanych potocznie „eurowiczami”, wciąż spłaca zobowiązania zaciągnięte kilkanaście lat temu. Co jednak dzieje się, gdy kredytobiorca umiera, a pozostaje po nim niespłacony kredyt hipoteczny? Czy dziedziczenie długów po zmarłym oznacza automatyczne przejęcie jego zobowiązań wobec banku? I czy możliwe jest odrzucenie spadku z kredytem?
Spadek z długami – podstawy prawne
Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, spadek obejmuje zarówno aktywa (majątek), jak i pasywa, czyli zobowiązania zmarłego. Oznacza to, że wraz z mieszkaniem lub domem dziedziczy się także zobowiązania hipoteczne po zmarłym, obciążające nieruchomość
W praktyce więc, jeśli kredytobiorca – eurowicz – zmarł, a kredyt hipoteczny nie został jeszcze spłacony, jego dług wchodzi do masy spadkowej. Bank ma wówczas prawo domagać się dalszej spłaty od spadkobierców, w granicach przyjętego spadku.
Co więcej, w przypadku gdy zmarły nie był jedynym właścicielem nieruchomości, a hipoteka obciążała całą nieruchomość -za dług w banku jako dłużnicy rzeczowi mogą odpowiadać wszyscy właściciele, nie tylko spadkobierca.
Spadkobierca ma trzy możliwości:
- ▪️Przyjęcie spadku wprost – oznacza pełną odpowiedzialność za długi zmarłego, także z własnego majątku.
- ▪️Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza – ogranicza odpowiedzialność do wartości odziedziczonego majątku (czyli np. do wartości odziedziczonej nieruchomości).
- ▪️Odrzucenie spadku – całkowite zrzeczenie się majątku i długów po zmarłym.
Hipoteka po śmierci kredytobiorcy
Hipoteka po śmierci kredytobiorcy nie wygasa automatycznie. Nadal stanowi zabezpieczenie roszczeń banku i „podąża” za nieruchomością. Oznacza to, że nawet jeśli właścicielem nieruchomości stanie się spadkobierca, bank może dochodzić swoich roszczeń z przedmiotu hipoteki – bez względu na to, kto aktualnie jest właścicielem mieszkania.
W praktyce, dopóki kredyt nie zostanie w całości spłacony lub unieważniony, bank ma prawo egzekwować należności z obciążonej nieruchomości. Dlatego dziedziczenie hipoteki zawsze wymaga analizy stanu zadłużenia oraz podjęcia decyzji o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku.
Eurowicze – dziedziczenie zobowiązań i ryzyko kursowe
W przypadku kredytów indeksowanych do euro, sytuacja spadkobierców jest szczególnie skomplikowana. Wysokość zadłużenia nie zawsze odpowiada pierwotnej kwocie kredytu, ponieważ saldo było przeliczane według kursu waluty NBP lub – częściej – kursu ustalanego jednostronnie przez bank.
Oznacza to, że po śmierci kredytobiorcy spadkobiercy mogą odziedziczyć zobowiązanie, którego wysokość jest trudna do ustalenia i często wyższa niż wartość nieruchomości. W takim przypadku warto niezwłocznie uzyskać z banku aktualne zaświadczenie o stanie zadłużenia, by ocenić, czy przyjęcie spadku jest w ogóle opłacalne, a może wiąże się z dodatkowymi kwestiami do rozważenia, jak np. żądanie ustalenia nieważności umowy zabezpieczonej hipoteką.
Prawa spadkobierców przy hipotece
Prawa spadkobierców kredytobiorcy obejmują m.in.:
- ▪️prawo do uzyskania pełnej informacji o zobowiązaniach zmarłego wobec banku,
- ▪️możliwość kontynuowania umowy kredytu (po spełnieniu warunków banku),
- ▪️prawo do wcześniejszej spłaty lub restrukturyzacji długu,
- ▪️prawo do dochodzenia unieważnienia umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego do euro – jeśli zawierała abuzywne klauzule waloryzacyjne.
W ostatnich latach sądy coraz częściej orzekają o nieważności umów zawierających nieuczciwe postanowienia. Oznacza to, że spadkobiercy mający kredyt waloryzowany do euro mogą kontynuować sprawę sądową rozpoczętą przez zmarłego, albo sami wystąpić z pozwem o stwierdzenie nieważności umowy kredytowej.
Testament a zobowiązania finansowe
Wiele osób błędnie sądzi, że zapisanie nieruchomości w testamencie zwalnia spadkobierców z odpowiedzialności za kredyt. Tymczasem testament a zobowiązania finansowe to dwie odrębne kwestie. Testament jedynie wskazuje, kto ma prawo do majątku, ale nie eliminuje obowiązku spłaty zobowiązań, które są częścią spadku.
Dlatego w testamencie nie można skutecznie „pominąć” kredytu – jeśli mieszkanie jest obciążone hipoteką, przechodzi ona na nowego właściciela.
Podsumowanie
Eurowicze a dziedziczenie długów to temat, który wymaga nie tylko znajomości prawa spadkowego, ale także doświadczenia w sprawach kredytów walutowych. Po śmierci kredytobiorcy spadkobiercy mogą odziedziczyć zarówno nieruchomość, jak i zobowiązania z nią związane – w tym hipotekę po śmierci kredytobiorcy.
Najważniejsze jest świadome podjęcie decyzji o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, a także szybkie ustalenie wysokości zadłużenia. W przypadku kredytów indeksowanych do euro warto również rozważyć zbadanie umowy pod kątem klauzul abuzywnych – może się okazać, że sama umowa jest nieważna, a dług nie istnieje.
Zrozumienie zasad dziedziczenia hipoteki i praw spadkobierców przy hipotece pozwala uniknąć niepotrzebnych strat finansowych i prawnych sporów z bankiem. Warto w takich sytuacjach skonsultować się z prawnikiem, który pomoże bezpiecznie przejść przez procedurę spadku z długami hipotecznymi i zadbać o zabezpieczenie majątku przed zadłużeniem
