Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. – co oznacza dla Twojej emerytury?

Trybunał Konstytucyjny wydał orzeczenie w sprawie zasad ustalania wysokości emerytur. Decyzja ta budzi duże zainteresowanie opinii publicznej, ponieważ może mieć wpływ na sytuację części świadczeniobiorców. Wyjaśniamy jakie skutki prawne niesie ze sobą ten wyrok.

Trybunał uznał przepis za niekonstytucyjny

W dniu 4 czerwca 2024 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w zakresie, w jakim dotyczy osób, które przed dniem 6 czerwca 2012 r. złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę, a więc przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego, jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP. Osoby, które na podstawie wcześniejszego stanu prawnego skorzystały z prawa do wcześniejszej emerytury nie miały wiedzy ani możliwości przewidzenia, że wypłacone im świadczenia zostaną potrącone z emerytury powszechnej. Trybunał stwierdził, że działanie ustawodawcy naruszyło zasadę zaufania obywatela do państwa prawa oraz bezpieczeństwa prawnego. Trybunał także wyraźnie wskazał, że ubezpieczony nie może ponosić negatywnych skutków działań ustawodawcy, jeżeli korzystał z przysługującego mu prawa, w zaufaniu do obowiązującego stanu prawnego.

Zakres orzeczenia TK w sprawie emerytur

Orzeczenie Trybunału dotyczy osób, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed dniem 6 czerwca 2012 r., a następnie po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego ubiegały się o emeryturę powszechną. Ponadto wyrok precyzyjnie wskazuje grupę osób uprawnionych do skorzystania z jego skutków. Należą do niej kobiety urodzone w latach 1954–1959 oraz mężczyźni urodzeni w latach 1949–1952 i 1954, z wyłączeniem rocznika 1953. Osoby urodzone w tym roku zostały bowiem objęte odrębnym rozstrzygnięciem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r. (sygn. akt P 20/16).

Prawo do wcześniejszej emerytury a wyrok Trybunały Konstytucyjnego

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego obejmuje osoby uprawnione do różnych form wcześniejszej emerytury, które zostały szczegółowo wymienione w art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Dotyczy on zarówno osób wykonujących pracę w szczególnym charakterze, jak i tych, które pracowały w szczególnych warunkach.

Do pierwszej grupy należą m.in. nauczyciele, żołnierze zawodowi, dziennikarze oraz artyści, czyli osoby wykonujące zawody wymagające szczególnej odpowiedzialności, dyspozycyjności lub związane z misją publiczną.

Z kolei druga grupa obejmuje osoby zatrudnione przy pracach o szczególnej szkodliwości dla zdrowia lub wysokiej uciążliwości, np. pracowników kopalń, hut, przemysłu chemicznego czy transportu, gdzie warunki wykonywania obowiązków zawodowych są wyjątkowo trudne lub niebezpieczne.

Jakie są najważniejsze konsekwencje wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie emerytur?

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 140/20 daje osobom uprawnionym prawo do korzystania z tytułu emerytury powszechnej bez pomniejszenia jej wysokości o pobrane wcześniej świadczenia. Zwykle świadczeniobiorcy w momencie skorzystania z uprawnienia do wcześniejszej emerytury nie mieli świadomości tego, że skorzystanie z niego będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia i wpłynie to na zmniejszenie emerytury powszechnej. Kluczowym skutkiem wyroku jest uznanie prawa do otrzymania odszkodowania za niewłaściwie obliczane świadczenia emerytalne. Decyzja Trybunału nakłada obowiązek ponownego przeliczenia emerytur oraz wypłaty należnej różnicy osobom uprawnionym. 

Co zrobić, aby skorzystać z uprawnienia?

Osoby, których dotyczy wyrok, powinny złożyć wniosek do ZUS o ponowne ustalenie wysokości emerytury, a także dołączyć dokumenty potwierdzające datę przyznania wcześniejszej oraz powszechnej emerytury oraz wskazać podstawę prawną wraz z sygnaturą orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (SK 140/20). Jednakże, zgodnie z obecnym stanowiskiem ZUS, w przypadku złożenia takiego wniosku i braku publikacji wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw, organ prawdopodobnie wyda decyzję odmowną. Nie oznacza to jednak zamknięcia drogi prawnej, od decyzji ZUS odmawiającej wznowienia postępowania przysługuje bowiem odwołanie do sądu powszechnego, który może ponownie ocenić zasadność żądania.

Brak publikacji wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw – czy stanowi problem?

Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok 4 czerwca 2024 r., jednak do dziś nie został on opublikowany w Dzienniku Ustaw. Wyrok zgodnie z Konstytucją ma moc powszechnie obowiązującą. Jednakże, brak jego publikacji oznacza, że formalnie nie wszedł on jeszcze do obrotu prawnego. Brak publikacji wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw prowadzi do rozbieżności stanowisk między organami władzy wykonawczej a sądowniczej.

Podsumowanie

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. stanowi istotne wzmocnienie ochrony praw emerytalnych oraz zasad państwa prawa. Dzięki rozstrzygnięciu możliwe jest przywrócenie prawidłowej wysokości świadczeń i uzyskanie wyrównania przez osoby, które poniosły stratę finansową w wyniku stosowania niekonstytucyjnego przepisu.

FAQ