Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 września 2025 r. (II CSKP 550/24) stanowi potwierdzenie konieczności stosowania teorii dwóch kondykcji przy rozliczeniu stron nieważnych umów kredytów waloryzowanych walutą obcą.
Spór o właściwy model rozliczenia
W ostatnim czasie ponownie rozbrzmiał spór dotyczący właściwego modelu dla rozliczania stron nieważnych umów kredytów frankowych. W praktyce ukształtowały się dwie konkurencyjne koncepcje: teoria dwóch kondykcji oraz teoria salda.
Teoria dwóch kondykcji zakłada, że każde świadczenie spełnione na podstawie nieważnej umowy kredytu stanowi odrębne nienależne świadczenie (kredytobiorcy mają prawo domagać się zwrotu wszystkich uiszczonych świadczeń, bank z kolei może żądać zwrotu wypłaconego kapitału). Z kolei teoria salda prowadzi do kompensacji świadczeń i pozwala dochodzić jedynie różnicy między nimi.
Po wydaniu wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 czerwca 2025 r. (C-396/24) pojawiły się głosy, że TSUE mógł kwestionować zasadność stosowania teorii dwóch kondykcji.
Powyższą interpretację zdecydowanie odrzucił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 września 2025 r. (II CSKP 550/24) wskazując, że TSUE nie polecił wprost stosowania teorii salda, a zaznaczył jedynie, że przedsiębiorca nie może domagać się od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty kredytu, niezależnie od dokonanych przez niego spłat.
Ponadto w uzasadnieniu Sąd Najwyższy podkreślił, że Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22), która rozstrzygnęła, iż zasadnym i właściwym pozostaje stosowanie tzw. teorii dwóch kondykcji ma moc zasady prawnej i wiąże Sąd Najwyższy.
Wnioski
Podsumowując, najnowsze stanowisko Sądu Najwyższego względem wyroku TSUE, należy podkreślić jednoznacznie, że:
▪️Wyrok wydany przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w dniu 19 czerwca 2025 r. w sprawie C-396/24 nie znosi związania przyjętą zasadą prawną;
▪️Teoria dwóch kondykcji pozostaje jedynym właściwym sposobem rozliczeń w sprawach frankowych. Jest ona zgodna z prawem krajowym i unijnym, a także zapewnia konsumentom pełną ochronę oraz realizuje funkcję prewencyjną wobec banków;
▪️Ewentualna zmiana zasady prawnej wyrażonej w Uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22) mogłaby nastąpić wyłącznie w trybie określonym w art. 88 ustawy o Sądzie Najwyższym, a więc poprzez ponowne rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego przez pełny skład Izby.
