Rozprawa apelacyjna to kluczowy etap postępowania sądowego, w którym strony mają możliwość odwołania się od wyroku sądu pierwszej instancji. W Polsce postępowanie apelacyjne jest regulowane przepisami Kodeksu postępowania cywilnego oraz Kodeksu postępowania karnego, w zależności od rodzaju sprawy, z którą mamy do czynienia.
Wniesienie apelacji
Aby zainicjować postępowanie apelacyjne, strona niezadowolona z orzeczenia sądu pierwszej instancji musi złożyć środek odwoławczy, którym jest apelacja.
Jest to pisemny wniosek, w którym apelant wskazuje, jakie zarzuty stawia zaskarżonemu wyrokowi oraz jakie wnioski składa. Jednakże sąd drugiej instancji może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba powołania się na nie wynikła później.
Apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok w ciągu dwóch tygodni od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem. Wniesienie apelacji zapobiega uprawomocnieniu się zaskarżonego wyroku (suspensywność) oraz przenosi rozpoznawanie sprawy do sądu wyższej instancji (dewolutywność).
Rozpatrzenie apelacji
Apelację wnosi się za pośrednictwem sądu, który wydał zaskarżony wyrok. Następnie sąd I instancji przekazuje pismo wraz z aktami sprawy do sądu II instancji. Po wniesieniu środka odwoławczego sprawa trafia do sądu drugiej instancji, który jest właściwy do jej rozpatrzenia.
Sądem drugiej instancji dla wyroków wydanych przez sąd rejonowy jest sąd okręgowy, natomiast dla wyroków wydanych przez sąd okręgowy właściwym do rozpoznania sprawy w wyższej instancji jest sąd apelacyjny. Sąd II instancji bada sprawę pod kątem formalnym, a także merytorycznym.
Przesłuchanie stron oraz dowody
Sąd apelacyjny przeprowadza rozprawę, podczas której mogą być przesłuchiwane strony, a także świadkowie, którzy zostali powołani w danej sprawie. Sąd opiera się często na materiałach dowodowych zebranych przez sąd I instancji, ale również ma prawo do tego, by przeprowadzić dodatkowe dowody, jeżeli uzna to za konieczne.
Argumentacja stron
Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji, czyli biorąc pod uwagę jedynie to co strona skarżąca wskazała w piśmie procesowym. Podczas rozprawy apelacyjnej strony mają możliwość przedstawienia swoich argumentów.
Apelant wyjaśnia, dlaczego uważa wyrok sądu pierwszej instancji za błędny, natomiast druga strona może bronić zasadności wyroku pierwotnego. Rozprawa apelacyjna odbywa się nawet wtedy, gdy jedna ze stron lub obie nie stawią się na niej.
Orzeczenia sądu apelacyjnego
Po zakończeniu rozprawy apelacyjnej sąd wydaje orzeczenie. Rozstrzygnięcia wydane przez sąd mogą być następujące:
- Oddalenie apelacji – ma miejsce, gdy sąd uzna, że apelacja jest bezzasadna, wyrok sądu pierwszej instancji zostaje utrzymany w mocy.
- Zmiana wyroku – jeżeli sąd uzna, że apelacja jest zasadna, wtedy może zmienić wyrok sądu pierwszej instancji w całości lub w części.
- Uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania – sąd apelacyjny może uchylić wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji, jeżeli podczas postępowania stwierdzi, że pojawiły się istotne uchybienia procesowe.
Koszty postępowania apelacyjnego
Koszty postępowania apelacyjnego, w tym opłaty sądowe, a także ewentualne koszty zastępstwa procesowego, ponosi zazwyczaj strona przegrywająca sprawę.
Od kwoty, która zostanie zasądzona tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. Zaś, gdy apelacja zostaje oddalona, apelant może być obowiązany do pokrycia kosztów procesu.
Podsumowanie
Podsumowując, rozprawa apelacyjna jest istotnym elementem polskiego systemu sądownictwa, która umożliwia kontrolę, a także korektę wyroków sądów pierwszej instancji. Można zaryzykować stwierdzeniem, że apelacja jest drugą szansą na wygraną dla strony, która jest nieusatysfakcjonowana z wyroku sądu I instancji.
