Kulminacyjnym i najbardziej oczekiwanym momentem każdego postępowania sądowego jest oczywiście wyrok, czyli wydanie orzeczenia, w którym dowiemy się, czy sąd zgodzi się z naszymi argumentami, przyzna nam rację i orzeknie na naszą korzyść. Dla wielu stron jest to moment przełomowy i emocjonalnie bardzo istotny. Jednak samo wydanie wyroku nie oznacza jeszcze, że możemy zacząć świętować lub podejmować dalsze kroki.
Prawomocność czyli o przepisach słów kilka
Aby wyrok miał pełną moc prawną i mógł wywoływać skutki prawne, musi być prawomocny. Co to dokładnie oznacza w praktyce i ile trwa uprawomocnienie się wyroku? Odpowiedź na to pytanie zależy od kilku czynników proceduralnych.
Zgodnie z art. 363 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.), wyrok staje się prawomocny wtedy, gdy nie przysługuje już od niego żaden środek zaskarżenia przewidziany w ustawie, na przykład apelacja.
Ponadto art. 78 Konstytucji RP stanowi, że: „Każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji.” Przepis ten gwarantuje stronom możliwość kontroli rozstrzygnięcia przez sąd wyższej instancji.
Co to oznacza w praktyce? Oznacza to, że dopóki strona ma możliwość wniesienia apelacji lub innego środka odwoławczego, wyrok nie jest jeszcze prawomocny i nie może być traktowany jako ostateczny. W postępowaniu cywilnym, które ma zastosowanie m.in. w sprawach bankowych oraz innych sprawach majątkowych i niemajątkowych, podstawowym środkiem zaskarżenia wyroku jest apelacja.
Czym jest apelacja?
Apelacja to środek zaskarżenia wyroku sądowego, który umożliwia stronie postępowania cywilnego skierowanie sprawy do sądu wyższej instancji w celu ponownego rozpatrzenia sprawy. Jest to procedura, która daje możliwość wykazania błędów popełnionych przez sąd pierwszej instancji, zarówno w zakresie ustaleń faktycznych, jak i zastosowania przepisów prawa.
Postępowanie drugiej instancji
Mając już wiedzę o tym, czym jest apelacja, warto przejść do kwestii kluczowych, czyli terminów procesowych, których niedotrzymanie może spowodować, że wyrok uprawomocni się bez dalszego postępowania.
Aby skutecznie złożyć apelację, strony muszą najpierw – w terminie 7 dni od ogłoszenia wyroku albo jego doręczenia (jeżeli został wydany na posiedzeniu niejawnym) – złożyć wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Następnie, w terminie 14 dni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem, mogą wnieść apelację. W szczególnych, uzasadnionych przypadkach możliwe jest także wydłużenie terminu na wniesienie apelacji do 21 dni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem.
Jeżeli apelacja zostanie skutecznie i prawidłowo złożona, dochodzi do wszczęcia tzw. postępowania drugoinstancyjnego.
Ile trwa takie postępowanie? Na długość postępowania apelacyjnego składa się wiele czynników, takich jak stopień skomplikowania sprawy, obciążenie sądów, liczba spraw wpływających do danego wydziału, dostępność sędziów oraz terminy rozpraw. W praktyce postępowanie apelacyjne trwa zazwyczaj od około 6 do nawet 18 miesięcy od dnia wniesienia apelacji (choć zdarzają się również dłuższe procesy).
Kiedy wyrok staje się prawomocny?
W jakim więc momencie możemy mówić o prawomocności wyroku?
Wyrok staje się prawomocny przede wszystkim z chwilą wydania wyroku przez sąd drugiej instancji, o ile wcześniej została wniesiona apelacja i została ona rozpoznana.
Może jednak dojść do sytuacji, w której prawomocność nastąpi wcześniej, tj.:
- Po upływie 7 dni od ogłoszenia wyroku – jeżeli żadna ze stron nie złożyła wniosku o sporządzenie uzasadnienia.
- Po upływie 14 dni (lub 21 dni w wyjątkowych przypadkach) od doręczenia wyroku z uzasadnieniem – jeżeli strona, która wnioskowała o uzasadnienie, nie wniosła apelacji w ustawowym terminie.
Uprawomocnienie wyroku zaocznego
Nieco inaczej wygląda uprawomocnienie wyroku zaocznego, czyli wyroku wydanego w sytuacji, gdy pozwany nie stawił się na rozprawie lub nie złożył odpowiedzi na pozew.
Zgodnie z art. 344 § 1 k.p.c. pozwany może złożyć sprzeciw od wyroku zaocznego w terminie dwóch tygodni od dnia jego doręczenia. Jeżeli sprzeciw nie zostanie wniesiony w tym terminie, wyrok zaoczny staje się prawomocny.
W przeciwieństwie do standardowego wyroku, w przypadku wyroku zaocznego nie składa się wniosku o uzasadnienie – jedynym środkiem zaskarżenia jest sprzeciw.
Uprawomocnienie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym i nakazowym
Elektroniczne postępowanie upominawcze jest odrębnym rodzajem postępowania sądowego, w którym wydawany jest nakaz zapłaty w sprawach dotyczących roszczeń pieniężnych, niezależnie od ich wysokości. Po otrzymaniu takiego nakazu strona może albo uiścić wskazaną kwotę, albo wnieść sprzeciw.
Sprzeciw należy złożyć w terminie 14 dni od doręczenia nakazu zapłaty. Jeżeli nie zostanie on wniesiony, nakaz zapłaty uzyskuje status prawomocnego. W przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu postępowanie upominawcze ulega umorzeniu, a sprawa trafia do rozpoznania w trybie zwykłym.
W postępowaniu upominawczym od nakazu zapłaty wnosi się sprzeciw w terminie 14 dni, natomiast w postępowaniu nakazowym składa się zarzuty w terminie miesiąca od dnia doręczenia nakazu zapłaty. Jeżeli środki te nie zostaną wniesione w odpowiednim czasie, nakaz zapłaty staje się prawomocny.
Podsumowanie
Jak widać, uprawomocnienie wyroku to proces, który może trwać od kilku dni do nawet kilkunastu miesięcy, w zależności od tego, czy wyrok zostanie zaskarżony i na jakim etapie postępowania się znajdujemy. Prawomocność wyroku oznacza, że nie można się już od niego odwołać, a orzeczenie może zostać skierowane do egzekucji.
Dlatego niezwykle istotne jest pilne monitorowanie terminów procesowych oraz podejmowanie odpowiednich działań we właściwym czasie, aby nie utracić możliwości wniesienia środka zaskarżenia. W razie wątpliwości warto skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, który zadba o prawidłowy przebieg postępowania.
