Nie jest tajemnicą, że polski wymiar sprawiedliwości jest przeciążony. Procesy sądowe we wszystkich rodzajach spraw potrafią trwać latami. Często zdarza się, że osoby rozpoczynające postępowanie muszą przez wiele lat oczekiwać na wyznaczenie pierwszej rozprawy. Przewlekłość procesu sądowego w praktyce często prowadzi do ograniczenia jednego z praw wynikających z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka – prawa do rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie. W niniejszym artykule wyjaśnimy, jakie czynniki mają realny wpływ na czas trwania postępowania, ile przeciętnie trwa proces sądowy w Polsce oraz w jaki sposób można go skrócić.
Postępowanie sądowe inicjuje powód, wnosząc pozew do Sądu. Trafia od do sędziego lub referendarza, który został wylosowany w wewnętrznym systemie Sądu. Na tym etapie Sąd dokonuje kontroli formalnej. Jeżeli pozew jest skonstruowany zgodnie z wymogami postępowania cywilnego, to Sąd zarządza jego doręczenie stronie przeciwnej. Ten etap zazwyczaj trwa około 3 miesięcy.
Od tego momentu strony podejmują spór dotyczący meritum sprawy. Może dojść do wymiany pism procesowych pomiędzy stronami, a następnie sąd, jeśli uzna to za zasadne, może wyznaczyć termin rozprawy.
Odpowiedź na pytanie ile czeka się na wyznaczenie rozprawy w Sądzie cywilny, nie jest taka oczywista. Termin zależny jest od obłożenia Sądu, a często nawet od obłożenia konkretnego Sędziego. Sądy w dużych miasta są o wiele bardziej obłożone niż te w mniejszych miejscowościach. Zatem o wiele szybciej doczekamy się rozpoznania sprawy przez Sąd w mniejszej miejscowości niż np. w Warszawie. Uśredniając jednak te dane, można przyjąć, że na wyznaczenie I terminu rozprawy możemy oczekiwać około 6 miesięcy.
Rozpoznawanie spraw – dane statystyczne
Ministerstwo sprawiedliwości prowadzi oficjalne statystyki związane z długością rozpoznawania spraw. Ze zgromadzonych danych wynika, że na przestrzeni ostatnich lat czas rozpoznawania sprawy w I instancji wydłużył się niemal dwukrotnie.
W 2011 roku średnio rozpoznanie sprawy przez Sąd rejonowy trwało 4,1 miesiąca w 2021 było to już 7,6 miesiąca. Znacznie dłużej trwają sprawy rozpatrywane przez Sądy Okręgowe, tutaj w 2011 roku postępowanie trwało średnio 6,8 miesiąca a w 2021 8,9 miesiąca. Najnowsze dane statystyczne są jednak optymistyczne. W 2022 roku czas rozpoznania sprawy skrócił się do średnio 5,9, a tendencja ta utrzymała się także w 2023 roku. Ile czeka się na rozprawę w sądzie w 2024 r.? – jest jeszcze zbyt wcześnie, żeby odpowiedzieć na to pytanie, natomiast widać po statystykach, że pół roku to jednak średnia, którą ciężko będzie obniżyć.
Co zrobić gdy sprawa się wydłuża?
Kiedy odpowiedzią na pytanie ile czeka się na rozprawę w sądzie cywilnym, jest – zdecydowanie zbyt długo, nie jesteśmy bezradni. W pierwszej kolejności można wystosować pismo do sądu. W takim piśmie można zwrócić się z wnioskiem o informację na temat aktualnego stanu sprawy. Warto również przedstawić istotne okoliczności, ponieważ w niektórych przypadkach może to przyczynić się do przyspieszenia postępowania.
Bardziej dotkliwym narzędziem w rękach strony jest skarga na przewlekłość postępowania. Skarga ta rozpoznawana jest przez Sąd wyższej instancji. Skarga na przewlekłość postępowania ma zapewnić prawo do uzyskania skutecznej ochrony prawnej na drodze sądowej w rozsądnym czasie. Podlega stałej opłacie w wysokości 200 zł Możemy również domagać się zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej. Maksymalnie możemy żądać 20.000 zł., ale praktyka uczy, że przeważnie sądy zasądzają między 3000 a 5000 zł.
Ile może trwać sprawa cywilna w sądzie?
Długość trwania rozprawa zależy od czynności, które Sąd zaplanował. W sprawach prostych z nieskomplikowanym stanem faktycznym Sąd może wydać wyrok, a rozprawa może trwać kilkanaście minut.
Najwięcej czasu zajmują rozprawy, podczas których sąd przeprowadza przesłuchania świadków. Na jeden termin może zostać wezwanych kilka osób, co sprawia, że w celu dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy posiedzenie może trwać kilka godzin, a samych terminów rozpraw bywa nawet kilka.
Kto wyznacza termin rozprawy?
Zasadniczo terminy rozpraw ustala sędzia prowadzący sprawę. Po zapoznaniu się z materiałem dowodowym ocenia on, czy postępowanie znajduje się na etapie pozwalającym na wyznaczenie terminu rozprawy. Czas oczekiwania na rozprawę zależy więc od kalendarza sędziego. Strony mogą co prawda zgłaszać swoje sugestie co do dogodnego terminu, jednak ostateczna decyzja zawsze należy do sędziego.
