Skrót publikacji – naciśnij
W rozprawie przed TSUE (11 czerwca 2025 r.) analizowano zgodność umownych klauzul odsyłających do wskaźnika WIBOR z przepisami o ochronie konsumentów. Trybunał skierował sprawę do rzecznika generalnego — jego opinia oczekiwana jest we wrześniu 2025 r., a ostateczny wyrok może zapaść w I połowie 2026 r.
W dniu 11 czerwca 2025 r. przed Wielką Izbą Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) odbyła się rozprawa w sprawie C-471/24, która budzi ogromne zainteresowanie zarówno wśród praktyków prawa, jak i środowiska finansowego. Sprawa ta dotyczy zgodności z prawem unijnym postanowień umownych odnoszących się do wskaźnika referencyjnego WIBOR, stosowanego powszechnie w kredytach hipotecznych udzielanych konsumentom w Polsce.
Warto zaznaczyć, że na dzień sporządzenia niniejszego opracowania Trybunał nie wydał jeszcze orzeczenia. Rozprawa miała jednak kluczowe znaczenie dla ustalenia stanowisk stron oraz Komisji Europejskiej, co może rzutować na przyszły kształt orzecznictwa i praktyki sądów krajowych.
Tło sprawy
Sprawa została zainicjowana przez Sąd Okręgowy w Częstochowie, który rozpoznaje powództwo konsumenta przeciwko bankowi PKO BP S.A. Powód domaga się unieważnienia postanowień umowy kredytu hipotecznego odnoszących się do zmiennego oprocentowania, opartego na wskaźniku WIBOR, jako nieuczciwych w rozumieniu dyrektywy 93/13/EWG.
Sąd krajowy wystąpił z wnioskiem prejudycjalnym do TSUE, zadając pytania dotyczące:
- dopuszczalności kontroli sądowej postanowień umownych odwołujących się do wskaźników referencyjnych ustalanych administracyjnie,
- obowiązków informacyjnych banku wobec konsumenta w zakresie mechanizmu ustalania oprocentowania,
- skutków ewentualnego uznania klauzuli za nieuczciwą, w tym możliwości zachowania umowy w mocy bez WIBOR-u.
Przebieg rozprawy
Rozprawa przed TSUE zgromadziła przedstawicieli stron postępowania, przedstawicieli kilku państw członkowskich oraz Komisji Europejskiej. Przedstawiciel konsumenta podkreślił brak przejrzystości oraz arbitralność mechanizmu ustalania wskaźnika WIBOR, twierdząc, iż konsument nie został należycie poinformowany o ryzyku ekonomicznym wynikającym ze zmiennego oprocentowania.
Z kolei pełnomocnicy strony pozwanej (banku) oraz przedstawiciele rządu polskiego argumentowali, że WIBOR jest wskaźnikiem urzędowym, zgodnym z rozporządzeniem BMR (Benchmark Regulation), a jego stosowanie nie powinno samo w sobie przesądzać o nieuczciwości warunków umowy. Zwracano uwagę, że usunięcie WIBOR-u mogłoby prowadzić do destabilizacji sektora finansowego.
Komisja Europejska w swoim wystąpieniu zaznaczyła, że niezależnie od statusu administracyjnego wskaźnika, kluczowa pozostaje ocena, czy konsument był realnie w stanie ocenić skutki ekonomiczne warunków umowy.
Znaczenie prejudykatu
Mimo braku orzeczenia, sama treść zadanych pytań oraz stanowiska zaprezentowane w toku rozprawy świadczą o dużej wadze, jaką TSUE przykłada do kwestii przejrzystości warunków umownych w obrocie konsumenckim. Kluczowe będzie stanowisko Trybunału co do tego, czy:
- sąd krajowy może badać klauzule odsyłające do wskaźników referencyjnych zatwierdzonych przez organy nadzorcze,
- obowiązki informacyjne banku w zakresie zmiennego oprocentowania zostały należycie wypełnione,
- ewentualna nieuczciwość postanowień powoduje nieważność całej umowy, czy jedynie jej części.
Wnioski
Sprawa C-471/24 dotyka fundamentów konstrukcji kredytów hipotecznych opartych na zmiennym oprocentowaniu w Polsce. Orzeczenie TSUE — którego publikacja spodziewana jest w II połowie 2025 roku — może mieć szerokie konsekwencje nie tylko dla trwających sporów sądowych (których jest ponad 1100), ale również dla stabilności całego sektora bankowego.
Pomimo planowanego na wrzesień 2025 r. wydania opinii Rzecznika Generalnego, a także przewidywanego na połowę 2026 r. terminu ogłoszenia wyroku, wskazane jest zachowanie wstrzemięźliwości interpretacyjnej do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia. Niemniej jednak przebieg dotychczasowego postępowania sugeruje, iż Trybunał zmierza w kierunku wyważenia interesów konsumentów oraz zapewnienia stabilności rynku finansowego.
