Czy trzeba płacić podatek od ugody frankowej?

Jedną z największych obaw kredytobiorców przed zawarciem ugody z bankiem jest ryzyko podatkowe jakie wiąże się z ugodowym zakończeniem sprawy. Wobec problemu jaki powstał dla kredytobiorców Minister Finansów 11 marca 2022 r. wydał rozporządzenie w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów związanych z takim kredytem. Samo rozporządzenie nie reguluje jednak wszystkich zdarzeń jakie niesie ze sobą zawarcie ugody, jest pełne wyjątków, a na jego tle powstały już dziesiątki indywidualnych interpretacji, nie zawsze pozytywnych dla kredytobiorców.

Dochód po ugodzie z bankiem

Skąd właściwie bierze się po stronie kredytobiorcy dochód po ugodzie? W art. 9 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wyrażona jest tzw. zasada powszechnego opodatkowania dochodów. Z ekonomicznego punktu widzenia zawarcie ugody jest operacją finansową polegającą m.in. na umorzeniu części zobowiązania kredytobiorcy. Gdyby bowiem kredytobiorca nie podjął żadnych działań, to do spłaty pozostałoby pełne saldo kredytu, natomiast kiedy zawiera ugodę polegającą na obniżeniu lub wyzerowaniu dotychczasowego zobowiązania, to sytuację można porównać do tego, jakby ktoś uzyskał umorzenie swojego długu w wyniku porozumienia – co oznacza finansowe przysporzenie po stronie podatnika (kredytobiorcy). W skrócie – jeśli ktoś ma kredyt, a po podpisaniu ugody jest on mniejszy lub nie musi go spłacać to osiągnął dochód.

W innej sytuacji są osoby, które prawomocnie wygrały sprawę z bankiem i sąd w wyroku stwierdził nieważność umowy. Wówczas rozliczenie z bankiem jest z punktu widzenia podatkowego obojętne bowiem skoro umowa jest nieważna, to przyjmuje się, że stosunek prawny pomiędzy bankiem, a kredytobiorcą nie istnieje. Oznacza to, że po wyroku nie nastąpiło umorzenie, a jedynie zwrot wynikający z bezpodstawnego wzbogacenia. W skrócie – po prawomocnej wygranej w sądzie z bankiem po stronie kredytobiorcy nie powstaje dochód, nie ma więc mowy o podatku PIT. Jest to dla kredytobiorcy jedna z najistotniejszych różnic pomiędzy ugodą, a procesem sądowym, o pozostałych różnicach napisałem w tym artykule.

Pozostałymi zdarzeniami podatkowymi, które mogą wystąpić w ugodzie są: kompensata wzajemnych świadczeń i zwrot środków. W tym przypadku stwierdzenie z jakim zdarzeniem mamy do czynienia jest zależne od konkretnych postanowień w ugodzie i tym jak są wprost nazwane lub opisane. Banki we wzorcach ugód wypłatę kwoty opisują m.in. jako: “zwrot rat”, “zwrot nadpłaty”, “kwota dodatkowa”, “środki dodatkowe”. Do każdego z tych określeń wielokrotnie wypowiadała się w interpretacjach indywidualnych Krajowa Informacja Skarbowa. W przypadku środków wypłaconych po zawarciu ugody przez bank znaczenie będzie miała również sama wysokość kwoty. Warto wskazać, że wydanie indywidualnej interpretacji skarbowej w innym stanie prawnym i faktycznym nie zabezpiecza podatnika w jego (potencjalnie podobnej co w interpretacji) konkretnej sprawie.

Ulga podatkowa dla frankowiczów 

W zakresie pierwszego z trzech wyżej opisanych zdarzeń czyli umorzenia wierzytelności Minister Finansów wydał rozporządzenie z dnia 11 marca 2022 r. – dotyczy ono ugód zawartych również w 2026 r. Istotne jest to, że dotyczy wyłącznie kwot umorzonych, czyli różnicy pomiędzy kwotą jaką kredytobiorca musiałby oddać do banku, gdyby nie zawierał ugody, a kwotą pozostałą do spłaty po jej podpisaniu. W tym przypadku w rozporządzeniu wskazano konkretne zdarzenia faktyczne, w których kredytobiorca może być objęty zaniechaniem poboru podatku.

Warunki wskazane w rozporządzeniu są następujące: 

kwoty są umorzone osobie fizycznej – wykluczone więc będą kredyty przeznaczone na wykonywanie działalności gospodarczej;
był to kredyt hipoteczny zaciągnięty w walucie obcej przed 2015 r. – warunek ten spełniają niemal wszystkie kredyty “frankowe”, uważać należy w tej sytuacji na pożyczki, leasingi, kredyty konsumenckie lub tzw. kredyty na samochód;
był to kredyt mieszkaniowy – w tym przypadku zweryfikować należy cel samego kredytu. To czym są cele mieszkaniowe wynika już z licznych interpretacji i orzecznictwa. Wątpliwości dotyczą najczęściej sytuacji związanych z przeznaczeniem części kredytu na inne cele takie jak: garaż, miejsce postojowe, remont, wykończenie, spłatę innych zobowiązań, konsolidację czy refinansowanie. Każde z tych zdarzeń wymaga bowiem odrębnej indywidualnej analizy np. tego czy garaż znajdował się w bryle budynku, czy był na innej księdze wieczystej albo czy kredyt konsolidował inny kredyt przeznaczony na cele mieszkaniowe lub też inne cele;
podatnik nie skorzystał wcześniej z takiego zwolnienia – należy szczególnie uważać, jeśli posiada się więcej niż jeden kredyt waloryzowany do waluty obcej;
kredyt był zaciągnięty na potrzeby jednego gospodarstwa domowego – wątpliwości tego spełnienia tego warunku dotyczą najczęściej zaciągania kredytu wspólnie z rodzicami.

Pomimo tego, że samo rozporządzenie ma zaledwie kilka stron to wiele zawartych w nim sformułowań podlega interpretacji i bywa różnie rozumiana przez urzędy skarbowe. W wątpliwych sytuacjach warto uzyskać indywidualną interpretację dotyczącą swojej sprawy.

Oświadczenie podatkowe przy ugodzie 

Podczas zawierania ugody jednym z załączników do podpisania będzie oświadczenie kredytobiorcy o spełnieniu warunków wskazanych w Rozporządzeniu MF z 11 marca 2022 r. Wtedy to kredytobiorca – jako podatnik deklaruje czy i w jakim procencie zwolniony może zostać z zapłaty podatku. Bank zgodnie z tym oświadczeniem na początku następnego roku wysyła do kredytobiorcy PIT 11, w którym wskazana będzie kwota do opodatkowania.

Warto wskazać, że to po stronie kredytobiorcy, a nie banku jest złożenie zgodnego z prawdą oświadczenia. Urząd Skarbowy kontrolując deklarację zwraca się wyłącznie do podatnika czyli kredytobiorcy. Oświadczenie niezgodne z prawdą i w konsekwencji niewystawienie PIT przez bank nie chroni kredytobiorcy przed koniecznością zapłaty podatku. Wskazać należy, że fiskus ma kolejne 5 lat na to, aby dokonać kontroli zdarzenia podatkowego.

Jak opodatkowana jest ugoda z bankiem?

A jeśli okaże się, że trzeba będzie zapłacić podatek? W związku z tym, że zawarcie ugody z bankiem rodzi skutki dochodowe dla osoby fizycznej właściwe są przepisy o PIT. Kwota do opodatkowania powstała w ramach ugody sumowana jest z pozostałymi dochodami osiągniętymi w danym roku podatkowym. Następnie suma ta opodatkowana jest na skali przedstawionej w poniższej tabeli:

Powyżej przedstawione są jedynie ogólne zasady opodatkowania na skali podatkowej. Dokładne obliczenie kwoty podatku wymaga uwzględnienia kwestii związanych np. rozliczania się wspólnie z małżonkiem, odjęcia kwoty zmniejszającej podatek, uwzględnienia ulg itp. Aby poznać dokładną kwotę podatku do zapłacenia, należałoby przeanalizować indywidualną sytuację kredytobiorcy i wszystkie jego dochody osiągnięte w danym roku podatkowym.

Ryzyko podatkowe po ugodzie z bankiem 

Jak wynika z artykułu skomplikowanie prawa podatkowego w Polsce nie ominęło również spraw frankowiczów. Każdą ugodę warto indywidualnie skonsultować ze specjalistą, bowiem samodzielne próby interpretowania przepisów podatkowych lub sugerowanie się innymi interpretacjami indywidualnymi, bez zwrócenia uwagi na różnice może mieć opłakane skutki dla podatnika, a samą ugodę czynić całkowicie nieopłacalną finansowo.

W razie pytań dotyczących podatku po ugodzie z bankiem zapraszam do kontaktu p.wawrzyniak@pledziewicz.pl Tel: 534 299 444